Tanzanite

Tanzanite, đá quý màu xanh lam ánh tím độc nhất vô nhị, được phát hiện năm 1962. Nguồn khai thác Tanzanite duy nhất tại đồi Merelani, gần núi Kilimanjaro, phía đông bắc Tanzania.

“Tanzanite is the most beautiful blue stone to be discovered in nearly 2000 years.” – Henry Platt, President of Tiffany & Co.

Tanzanite là khoáng vật Zoisite, có màu sắc sống động, độ trong cao và những viên mài giác lớn. Đới màu: Violet blue, bluish violet, violet purple.

Tanzanite là viên đá quý của tháng 12 và kỷ niệm 24 năm ngày cưới.

Exceptional tanzanites display an intense violetish blue with
red flashes of pleochroic color.
Exceptional tanzanites display an intense violetish blue with
red flashes of pleochroic color.
Tanzanite crystal specimen courtesy of Evan Caplan, and the faceted tanzanite, 10.22 carats is courtesy of John Dyer & Co. (Photo: Robert Weldon, © GIA 2012)
Tanzanite crystal specimen courtesy of Evan Caplan, and the faceted tanzanite, 10.22 carats is courtesy of John Dyer & Co. Photo: Robert Weldon / GIA
Tanzanite’s color can be a very bright, intense blue.
Tanzanite’s color can be a very bright, intense blue. GIA
These gems show tanzanite’s color range, from an intense almost “sapphire” blue violetish blue, to a light, almost lavender, color. GIA
26.63 ct round brilliant cut vivid blue tanzanite, cut in Idar Oberstein – 3.71 ct round brilliant light blue tanzanite – 11.18 ct cushion cut blue tanzanite – 3.41 ct pale lavender oval cut tanzanite. Dr. Eduard J. Gubelin, GIA

Lịch sử đá quý Tanzanite

Nguồn gốc của Tanzanite được cho là bắt đầu từ hàng triệu năm trước dưới bóng núi Kilimanjaro. Đây là ngọn núi đứng tự do cao nhất thế giới. Các tinh thể đá quý đã phát triển trong trầm tích ở bên trong ngọn núi có độ cao bất thường này. 

Theo một số người, viên đá quý xanh tím lần đầu tiên được phát hiện bởi Ali Juuyawatu, người dân bộ lạc Masai.

Nguồn tin khác cho rằng, Ndugu Jumanne Ngoma là người phát hiện ra viên đá quý này đầu tiên.

Tuy nhiên, nơi khác lại ghi công Manuel de Souza với việc phát hiện ra đá quý xanh tím vào ngày 7/7/1967. Ông là một thợ săn kim cương, đá quý và vàng người Bồ Đào Nha. 

Manuel de Souza at the site of the find
Manuel de Souza at the site of the find
Manuel de Souza with a find
Manuel de Souza with a find

Ông đã tìm thấy một viên đá xanh lam trong suốt và khi kiểm tra độ cứng thì không phải là sapphire. Ông đã mang viên đá về Arusha để xác định loại đá quý dựa trên một bộ sưu tập nhỏ về khoáng vật học.

Ngày 25/7/1967, Ông đã đăng ký pháp lý cho viên đá xanh tím mới tìm thấy là Olivine. Nhưng nó lại có cấu tạo từ chất liệu khác với Olivine hoặc Peridot.

Tanzanite: the violet blue to blue violet variety of the mineral zoisite.
The mineral zoisite. Jeff Scovil, courtesy Marcus Budil Collection 

Những viên đá quý được gửi đến GIA (Gemological Institute of America), với các thiết bị cần thiết để xác định chính xác viên đá đó là khoáng vật Zoisite. Cùng lúc đó, các mẫu vật cũng được xác định tại Đại học Harvard, Bảo tàng Anh, Đại học Heidelberg. Ian McCloud, một nhà địa chất học của chính phủ Tanzania, được cho là người đầu tiên xác định chính xác loại đá này.

Viên đá quý hiếm màu xanh lam tím trở thành một trong những viên đá quý mới nhất trên thế giới. Đây được xem là một trong những khám phá thú vị nhất của ngành ngọc học trong thế kỷ thứ 20.

This beautiful tanzanite mineral specimen show the gem’s unique intense violet hue. - Courtesy Fine Minerals International
This beautiful tanzanite mineral specimen show the gem’s unique intense violet hue. – Courtesy Fine Minerals International
Pure blue or violet-blue là những màu tanzanite có giá trị cao nhất.
Pure blue or violet-blue là những màu tanzanite có giá trị cao nhất. Photo: Robert Weldon/ GIA. Courtesy: Kobi Sevdermish, Advanced Quality, Ltd.
Rough and cut Tanzanite
Rough and cutTanzanite

Tiffany & Co. đã nhận ra tiềm năng thị trường của viên đá quý hiếm mới này và trở thành nhà phân phối chính thức. Tiffany & Co. đặt tên thương mại cho viên đá quý màu xanh tím là Tanzanite để vinh danh nước xuất xứ. Hãng đã tung viên đá quý này ra thị trường bằng một chiến dịch quảng bá lớn vào năm 1968. Gần như chỉ sau một đêm, Tanzanite đã trở nên phổ biến với các nhà thiết kế trang sức hàng đầu. Các chuyên gia đá quý say sưa ca tụng, gọi nó là ‘viên đá quý của thế kỷ 20’.

Tiffany & Co advert from the 1970's. Image credit : Tiffany & Co
Tiffany & Co advert from the 1970’s. Image credit : Tiffany & Co
These large, reportedly unheated tanzanites possess fine color. Photos by Eric Welch; courtesy of Advanced Quality.
These large, reportedly unheated tanzanites possess fine color. Photos by Eric Welch; courtesy of Advanced Quality.
6.99 carat Tanzanite Pendant.
6.99 carat Tanzanite Pendant. Winner of the 2006 Tanzanite Celebration of Life Jewelry Design Awards. GIA
5.59 carat oval Tanzanite Ring with 28 tapered baguettes and 12 round brilliant cut diamonds. Courtesy: EraGem.com
5.59 carat oval Tanzanite Ring with 28 tapered baguettes and 12 round brilliant cut diamonds. Courtesy: EraGem.com
Stephen Webster’s ring features a 29.22 ct tanzanite and is adorned with 3.07 carats of diamonds.
Stephen Webster’s ring features a 29.22 ct Tanzanite and is adorned with 3.07 carats of diamonds. Photo: Robert Weldon/GIA. Courtesy: Tanzanite Foundation
4,91 carat Tanzanite eight prongs Ring with diamonds. Photo: 1stdibs.com
 4,91 carat Tanzanite eight-prong Ring with diamonds. Photo: 1stdibs.com

Đặc tính của Đá quý Tanzanite

Tanzanite là một loại đá quý đa sắc, có nghĩa là nó có thể hiển thị các màu sắc khác nhau khi nhìn theo các hướng tinh thể khác nhau. Đặt nghiêng viên đá sẽ thấy 3 màu riêng biệt theo ba hướng tinh thể. Điều này làm cho việc mài cắt trở thành yếu tố quan trọng trong việc xác định màu sắc viên đá.

Rough tanzanite. TanzaniteOne
Rough tanzanite. TanzaniteOne

Tanzanite, một loại khoáng vật zoisite, thường có màu nâu khi được khai thác. Hầu hết đá tanzanite trên thị trường đều đã qua xử lý nhiệt để loại bỏ thành phần màu nâu, chuyển thành màu purplish-blue đậm đẹp hơn.

Two Tanzanite crystals are the largest ever found: 5 kg and over 9 kg.
Two Tanzanite crystals are the largest ever found: 5 kg and over 9 kg.
Natural zoisite is usually brownish green or khaki,
however rarely it will naturally come out of the
ground violet-blue.​
Natural zoisite is usually brownish green or khaki,
however rarely it will naturally come out of the
ground violet-blue.​
Đồi Merelani là nơi khai thác Tanzanite duy nhất trên thế giới, ở tỉnh Simanjiro phía đông bắc Tanzania.
Tanzanite thường được khai thác có màu nâu (như đá thô và mài cắt giác ở hình 1&2 bên trái). Sau khi được xử lý nhiệt, viên ngọc sẽ chuyển sang màu xanh lam hoặc xanh tía (như viên ngọc thô và mài cắt giác ở hình 3&4 bên phải). Photo: Robert Weldon / GIA
Tanzanite thường được khai thác có màu nâu (như đá thô và mài cắt giác ở hình 1&2 bên trái). Sau khi được xử lý nhiệt, viên ngọc sẽ chuyển sang màu xanh lam hoặc xanh tía (như viên ngọc thô và mài cắt giác ở hình 3&4 bên phải). Photo: Robert Weldon / GIA
A 41.98 carat unheated zoisite crystal. A 16.57 carat gem cut from the crystal is shown before and after heat treatment. Photo: Orasa Weldon/GIA. Courtesy: Meg Berry
A 41.98 carat unheated zoisite crystal. A 16.57 carat gem cut from the crystal is shown before and after heat treatment. Photo: Orasa Weldon/GIA. Courtesy: Meg Berry
Tanzanite cổ điển có màu xanh tím đậm (trái). Đá tanzanite nhạt cần được xử lý để cải thiện màu sắc (phải).
Tanzanite cổ điển có màu xanh tím đậm (trái). Đá tanzanite nhạt cần được xử lý để cải thiện màu sắc (phải).

Những viên đá quý màu xanh lam tím ban đầu được phát hiện bởi những người bộ lạc Masai là một ngoại lệ. Chúng có thể đã tiếp xúc với một nguồn nhiệt tự nhiên bên trong trái đất.

Màu sắc đẹp nhất và sâu nhất thường được nhìn thấy với những viên có kích thước trên 5 carat. Những viên đá nhỏ hơn thường có màu sắc kém hơn.

Tanzanite crystal clearly showing blue, violet and burgundy
Tanzanite crystal clearly showing blue, violet and burgundy

Cat’s eye tanzanite cực hiếm và được đánh giá rất cao.

Violetish blue cat's eye tanzanite with a very sharp eye, 0.79 cts, 5 mm, Tanzania. Photo: The Gem Trader
Violetish blue cat’s eye tanzanite with a very sharp eye, 0.79 cts, 5 mm, Tanzania. Photo: The Gem Trader
  • Mineral: Zoisite
  • Chemistry: Ca2Al3(SiO4)3(OH)
  • Color: Violet blue to bluish violet to violet purple
  • Mohs Hardness: 6 to 7

Fancy Color Zoisite

Tanzanite là viên đá nổi tiếng nhất của loại đá quý Zoisite. Không có gì ngạc nhiên khi một số nhà cung cấp đá quý sẽ cố gắng gắn Fancy-color zoisite với tên Tanzanite. Những viên đá green, yellow, and pink zoisite được bán với cái tên “fancy color tanzanite.” Ngoài là loại đá quý hiếm và có màu sắc đẹp, tanzanite dễ thu hút sự quan tâm của khách hàng hơn, có thể bán được giá cao hơn.

Tanzanite dù có màu reddish brown tự nhiên, loại đá zoisite trong suốt này có màu từ xanh lam (blue) đến tím (violet) đẹp, ổn định khi xử lý nhiệt. Các zoisite không phải màu xanh lam (blue) nên được gọi đơn giản là zoisite.

Zoisites với nhiều màu sắc khác nhau. Ảnh: Tiến sĩ, FGA Joel E. Arem
Zoisite với nhiều màu sắc khác nhau. Ảnh: Tiến sĩ, FGA Joel E. Arem
Faceted, “wine yellow” zoisite, 1.44 cts, Tanzania. Photo by DonGuennie
Faceted, “wine yellow” zoisite, 1.44 cts, Tanzania. Photo by DonGuennie

Trong số các loại zoisite khác, green zoisite cực kỳ hiếm và được các nhà sưu tập đá quý săn lùng. Đôi khi chúng được gọi một cách khó hiểu là “green tanzanite”.

Unheated green, oval brilliant-cut zoisite, 0.94 cts, 7.6 x 4.9 mm, Tanzania. Photo: The Gem Trader
Unheated green, oval brilliant-cut zoisite, 0.94 cts, 7.6 x 4.9 mm, Tanzania. Photo: The Gem Trader

Pleochroism in Tanzanite

Tanzanite là một loại đá quý đa sắc. Pleochroism là một đặc tính vật lý trong đó viên đá quý thể hiện nhiều màu sắc khác nhau khi nhìn từ các hướng tinh thể học khác nhau. Một số mẫu tanzanite có thể có màu xanh lam riêng biệt khi nhìn từ một hướng, và thay đổi từ tím sang đỏ khi nhìn từ các hướng khác.

Nhóm ba bức ảnh trên trang này cho thấy một tinh thể tanzanite được nhìn từ ba hướng tinh thể học khác nhau. Bởi vì mỗi hướng trong số ba hướng thể hiện một màu khác nhau, điều này làm cho tanzanite trở thành vật liệu “trichroic”.

Pleochroism in Tanzanite
Pleochroism in Tanzanite: This strongly trichroic tanzanite crystal shows blue, purple, and red/maroon along different axes. Crystal 3.3 x 3.1 x 1.5 cm, Merelani Mines, Tanzania. Rob Lavinsky

Pleochroism làm phức tạp quá trình cắt của tanzanite nhưng cũng là cơ hội để có viên đá quý độc đáo. Màu sắc của một viên đá hoàn thiện sẽ thay đổi tùy thuộc vào cách bề mặt chính của viên đá giao nhau với các trục tinh thể bên trong phần thô.

Anyolite (Ruby in Zoisite)

Một loại đá Zosite khác khai thác ở mỏ nổi tiếng phía tây núi Killimanjaro, Tanzania, Anyolite (ruby-in-zoisite) chứa phần lớn là chrome-rich green zoisite, black hornblende, và phần nhỏ là ruby mờ đục.

Anyolite (Ruby in Green Zoisite), 12 x 9 x 8 cm, Tanzania
Anyolite (Ruby in Zoisite), 12 x 9 x 8 cm, Tanzania. Photo: John Betts – Fine Minerals
Carved Anyolite (Ruby-inZosite) ball, 120 mm, Tanzania.
Carved Anyolite (Ruby-in-Zosite) ball, 120 mm, Tanzania. Photo by Adam Ognisty

Khai thác

Đồi Merelani là nơi khai thác Tanzanite duy nhất trên thế giới, ở tỉnh Simanjiro phía đông bắc Tanzania. Khu vực khai thác rất nhỏ, chỉ 2 km x 4 km. 

Những sườn đồi phủ đầy cỏ, bụi cọ, đất đá và cây cối tạo nên cảnh quan thiên nhiên đặc trưng của địa phương. Trong các hoạt động khai thác bằng cơ giới hóa lớn ở đó, hàng nghìn công nhân khai thác tanzanite từ các mỏ đào sâu hơn 100 mét trong lòng đất. Phía Bắc của mỏ là những sườn núi phủ đầy tuyết của Núi Kilimanjaro.

Bản đồ này cho thấy vị trí ở phía bắc Tanzania, nơi khai thác tanzanite

Tanzanite là một loại đá quý hiếm. Đây là loại đá quý duy nhất ngày càng phổ biến trên thị trường, nhưng nguồn cung hạn chế. Một số người tin rằng nguồn tài nguyên tanzanite được biết đến hiện nay có thể bị cạn kiệt chỉ trong vài thập kỷ nữa.

Tanzanite được khai thác dưới bóng của Núi Kilimanjaro. Ảnh: Eric Welch / GIA
 Tanzanite được khai thác dưới bóng của Núi Kilimanjaro. Ảnh: Eric Welch / GIA

Một nghiên cứu do Cục Thống kê Quốc gia Tanzania công bố năm 2018, ước tính tổng trữ lượng tanzanite là 109 triệu carat. Cũng trong năm 2018, Ủy ban cấp cao của Cộng hòa Thống nhất Tanzania, báo cáo rằng khu vực khai thác bằng cơ giới hóa duy nhất, chiếm hơn 50% diện tích khai thác, có tổng số ước tính trữ lượng khoảng 87,1 triệu carat. Những trữ lượng này có thể khai thác đến những năm 2040.

Thợ mài cắt giác và đánh bóng Tanzanite tại TanzaniteOne

Các báo cáo này dành cho khu vực khai thác tanzanite hiện tại. Chúng không xem xét những khám phá có thể được thực hiện ở các mỏ mới khác của Tanzania, hoặc ở các khu vực khác trên thế giới.

Thợ mài cắt giác và đánh bóng Tanzanite tại TanzaniteOne - công ty khai thác đá quý lớn nhất trong khu vực. Ảnh: Robert Weldon, © GIA 2012
Thợ mài cắt giác và đánh bóng Tanzanite tại TanzaniteOne – công ty khai thác đá quý lớn nhất trong khu vực. Ảnh: Robert Weldon, © GIA 2012

Nguồn:

  1. Tanzanite, GIA
  2. Mining Tanzanite
  3. Tanzanite Educational Resources
  4. Tanzanite: Its discovery and early days.
  5. Discovery of Tanzanite
  6. Tanzanite Foundation

Leave a Reply

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.